Kolajen tipi mesela Tip I ve Tip III
Vücutta 28 farklı kolajen tipi bulunur; ciltte en önemlileri Tip I, Tip III ve Tip IV'tür. Tip I kolajen dermisin yük taşıyıcı yapı taşıdır; cildin "iskeletidir" diyebiliriz. Tip III kolajen daha ince, daha esnek; genç ciltte daha bol bulunur. Tip IV kolajen bazal membranı (epidermis-dermis sınırını) oluşturur.
Genç ciltte Tip III/Tip I oranı yaklaşık 1:3'tür. 50 yaşında bu oran 1:6'ya düşer — yani Tip III kolajen göreceli olarak azalır. Bu, cildin esnekliğini kaybetmesinin moleküler bir göstergesidir. Kliniğimde mikroiğneleme ve radyofrekans gibi işlemler, Tip III kolajen sentezini tetiklemeye odaklanır; çünkü kayıp sayısal değil, orantısaldır.
Elastin: yay sistemi
Elastin lifleri cildin geri dönüş yeteneğini sağlar — germek için basıldığında eski haline dönmesini. Yetişkin ciltte elastin yeniden sentezi çok azdır; çocuklukta ve ergenlikte üretilir, sonra büyük ölçüde mevcut stok kullanılır. Bu nedenle elastin kaybı kalıcı bir kayıp olarak davranır. UV'nin elastin üzerindeki etkisi kolajen üzerindekinden daha dramatiktir; "güneş yanığı elastozu" denen anormal, kalın, işlevsiz elastin birikmesi cildin sarkmasına yol açar.
Elastin kaybını geri dönüşü sınırlı olduğu için, elastin korunması tedavi değil korumadır. 20'li yaşlardan itibaren SPF kullanımı elastin stokunu koruyan en güçlü tek müdahaledir.
Hiyaluronik asit: dermal sünger
Hiyaluronik asit (HA) bir şeker molekülüdür, ama büyüklüğü onu bir sünger gibi davranmaya zorlar. Kendi ağırlığının 1000 katına kadar su tutabilir. Ciltte HA iki yerde bulunur: epidermisin yüzeyinde (cilt nemi) ve dermisin içinde (yapısal doluluk). Genç ciltte HA yoğunluğu yüksektir; bu yüzden genç cilt "dolgun" görünür. 40'lı yaşlardan itibaren HA'nın hem sentezi azalır hem de parçalanması hızlanır — bunun sonucu cilt incelir, ince çizgiler derinleşir.
Klinikte HA'yı geri yüklemek için iki yol vardır: (1) topikal HA kremleri — sadece yüzeyde nem sağlar; (2) mezoterapi ve HA bazlı boosterlar — dermise HA fragmanları yerleştirir, hem doluluk hem de yeni HA sentezi için sinyal gönderir.
Dikkat: Kolajen hapları konusundaki beklentiler genellikle abartılıdır. Ağızdan alınan kolajen, mideden sonra amino asitlere parçalanır; vücut bu amino asitleri "cilt kolajenini sentezlemek için" önceliklendirmek zorunda değildir. Etkili bir kolajen üretimi için topikal veya medikal sinyal (retinoid, mikroiğne, lazer) daha güvenilirdir.
Kolajeni koruyan üç stratejik aksiyon
Birincisi, UV'yi kesmek: tek başına SPF 30+ günlük kullanım, kolajen kaybını yılda %30'un üzerinde azaltabilir. İkincisi, retinoidi devreye almak: topikal retinoid (tretinoin ya da ester formları) yeni kolajen sentezini sürdüren en kanıtlı ajandır. Üçüncüsü, mekanik ve ısıl sinyal: mikroiğneleme, radyofrekans, fokal lazer fibroblastları "yeni kolajen üret" emriyle uyaran profesyonel işlemlerdir.