Glikasyon nedir?
Kan şekeri yükseldiğinde, glukoz moleküleri kollarına gelen her proteine gelişigüzel yapışma eğilimindedir. Bu süreç enzimatik değildir, kimyasal bir reaksiyondur. Önce reversible Schiff bazı oluşur, sonra Amadori ürünleri, en son geri dönüşü zor AGE'ler (Advanced Glycation End Products) oluşur. Kolajen vücutta en uzun ömürlü proteinlerden biridir — yılları bulabilir. Bu nedenle kolajen glikasyon için özellikle savunmasızdır.
Glike olmuş kolajen sertleşir, çapraz bağlar artar, esneklik kaybolur. Sarımsı-pembe bir görünüm alır; cilt "mat, çelik bir dokunuş, sallanma direnci düşmüş" bir hal alır. Bu, diyabetiklerde özellikle belirgindir ama sağlıklı bireylerde de kronik yüksek şekerli beslenmeyle birikir.
AGE nereden gelir?
AGE iki yoldan cilde ulaşır: (1) içeriden — kan şekeri yüksekliğine bağlı endojen oluşum; (2) dışarıdan — kızartılmış, kavrulmuş, karamelize edilmiş yiyeceklerdeki egzojen AGE. Izgara et, patates kızartması, karamel, beyaz fırın ürünleri AGE zengini gıdalardır. Haşlama, buharda pişirme, tencere yemekleri AGE'ce fakir pişirme yöntemleridir.
Dikkat: Tatlı yeme alışkanlığı cildin "en gizli yaşlandırıcısı"dır. Kırışıklıklar UV ile ilişkilidir ama mat, çekici olmayan bir cilt tonu genellikle glikasyonla ilişkilidir. Kliniğimde tatlı tüketimi yüksek hastalar genellikle yaşlarından büyük görünürler.
Glikasyonu yavaşlatan stratejiler
Beslenme: düşük glisemik indeks, lif zengini, protein-yağ dengeli beslenme. Ara öğün şekerleri (paketli kekler, meyveli yoğurtlar) AGE oluşumunun ana kaynağıdır. Egzersizle birleşince, aynı karbonhidrat farklı bir metabolik sonuç üretir; hareket kan şekerini stabil tutar.
Topikal: karnosin ve aminoguanidin çalışmalarda anti-glikasyon etkisi olan ajanlardır. Niasinamid AGE oluşumunu azaltır. Bazı antioksidanlar (özellikle alfa-lipoik asit) dolaylı koruma sağlar.
Sistemik: B1 (benfotiamin), piridoksamin (B6 türevi) gibi takviyeler diyabet hastalarında AGE düşürücü olarak çalışılmıştır; estetik pratikte sınırlı kullanılır ama hekim gözetiminde değerli olabilir.