Bruksizm nedir?
Bruksizm, dişleri birbirine bastırma (clenching) veya gıcırdatma (grinding) davranışıdır. Uyku bruksizmi (gece) ve uyanıklık bruksizmi (gündüz) olarak ayrılır. Uyku bruksizminde hasta genellikle farkında değildir; yanındaki kişi sesini duyduğu ya da diş hekimi aşınma gördüğü için teşhis konur.
Nedenleri çok faktörlüdür: stres, anksiyete, uyku apnesi, dişlerin kapanış bozukluğu (malokluzyon), bazı ilaçlar (SSRI grubu), genetik yatkınlık. Tek bir nedene indirgenemez. Bu yüzden tedavi de çok katmanlıdır: gece plağı, stres yönetimi, uyku düzeni, ve gerekirse masseter botoksu.
TMJ (çene eklem bozukluğu) ile ilişkisi
Temporomandibular eklem (TMJ) alt çene ile kafatasını birleştiren eklemdir. Aşırı masseter aktivitesi bu eklemde fazla basınç oluşturur ve şu semptomlara yol açar: çene hareketinde klik/çıtırtı sesi, açma/kapamada ağrı, kulak önü bölgesinde hassasiyet, sabah çene tutukluğu, baş ağrısı.
TMJ sorunlarında tedavi sırası önemlidir: önce konservatif (diş plağı, yumuşak gıda, sıcak uygulama, stres yönetimi, fizyoterapi), cevap alınmazsa masseter botoksu, o da yetersizse diş kapanışının düzeltilmesi ya da nadir durumlarda cerrahi. Botoks bu basamakta çok güçlü bir araçtır ama ilk basamak değildir.
Tedavi planı
Masseter botoksu her taraf 20-40 ünite aralığında uygulanır (Bölüm 10'daki estetik yaklaşımla benzer ama endikasyona göre doz ayarlanır). Etki 4-6 haftada belirgin olur. Hastanın bildirdiği değişimler: sabah çene ağrısının geçmesi, TMJ kliğinin azalması, uyku kalitesinde artış, baş ağrısı sıklığında düşüş.
Tedavi yılda 2-3 kez tekrarlanır. Gece plağı eş zamanlı kullanılır çünkü plak dişleri mekanik olarak korur; botoks ise kasın gücünü azaltır. Bu iki yaklaşım birbirini tamamlar, birbirinin yerine geçmez.
Bruksizmle birlikte öneriler
- Gece yatmadan önce alkol ve kafein tüketimini sınırla
- Gece plağını her gece kullan — birkaç günde alışılır
- Uykuya başlarken bilinçli rahatlama (4-7-8 nefes tekniği)
- Ekran başında uzun saatler çene kasını farket ve bırak
- Stres yönetimi için uyku, egzersiz, gerektiğinde terapi
Sonraki bölüm
Yan Etkiler ve Yönetimi: Neyi, Nasıl Gözlemlemeli?