Mutlak kontrendikasyonlar (yapılmaz)
Belirli tıbbi durumlarda botoks uygulanmaz, çünkü ilacın mekanizması var olan sorunu ciddi şekilde kötüleştirebilir. Bunların başında nöromüsküler kavşak hastalıkları gelir: miyastenia gravis, Lambert-Eaton sendromu, amiyotrofik lateral skleroz (ALS). Bu hastalıklarda sinir-kas sinyali zaten bozuktur; botoks bu sinyali daha da zayıflatarak solunum kasları dahil ciddi problem yaratabilir.
İkinci kategori: botulinum toksinine veya yardımcı maddelere (albumin, laktoz) bilinen alerji. Üçüncü kategori: enjeksiyon yapılacak bölgede aktif enfeksiyon — akne alevlenmesi, herpes lezyonu, lokal sellülit. Dördüncü kategori: önceden aynı toksine karşı gelişmiş antikor (immün direnç). Bu durumda ürün değişikliği ya da uygulamanın ertelenmesi konuşulur.
Göreceli kontrendikasyonlar (ertelenir)
Bazı durumlarda botoks teknik olarak yapılabilir ama klinik pratikte ertelenmesi tercih edilir. Gebelik ve emzirme bu grubun başındadır. Toksinin plasenta geçişi veya süte geçişi net kanıtlarla gösterilmemiştir ama yeterli güvenlik verisi de yoktur. Bu durumda "yapmayalım" tercihi, hem hasta hem hekim için en rahatlatıcı olanıdır.
Ateşli enfeksiyon, aktif grip, ciddi sinüzit, COVID sonrası erken dönem — bu dönemlerde bağışıklık sistemi zaten meşguldür, yeni bir yabancı protein eklemek klinik olarak gerekli değildir. Menstrüasyon dönemi ise mutlak engel değildir; yalnızca morlanma riski bir miktar artabilir, hasta bunu bilerek karar verir.
Mutlak kontrendikasyonlar
- Miyastenia gravis
- Lambert-Eaton sendromu
- ALS / motor nöron hastalıkları
- Botulinum toksin alerjisi
- Albumin alerjisi
- Enjeksiyon bölgesinde aktif enfeksiyon
- Önceki toksin direnci (ciddi)
Göreceli — erteleriz
- Gebelik ve emzirme
- Ateşli / akut enfeksiyon
- Ciddi immün supresyon
- Kan sulandırıcı yüksek doz
- Menstrüasyonun yoğun dönemi (opsiyonel)
- Yakın tarihte dental işlem (masseter için)
Kan sulandırıcı ve ek ilaçlar
Warfarin, apixaban, rivaroxaban, dabigatran gibi antikoagülanlar ve yüksek doz aspirin/clopidogrel kullanan hastalarda morlanma riski artar. Bu hastalarda botoks uygulanamaz demek doğru değildir; ancak morlanma planı hastaya önceden anlatılır. Rutin aspirin 81 mg gibi düşük dozları kesmek klinik olarak gerekli değildir, ama Omega-3, ginkgo biloba, zerdeçal, E vitamini gibi takviyeler kanamayı artırabilir. İşlemden 5 gün önce bu takviyelerin durdurulmasını öneriyorum.
Antibiyotik kullanımı nadir ama önemli bir konudur. Aminoglikozid grubu antibiyotikler (gentamisin, tobramisin) botoks etkisini artırabilir. Bu ilaçları kullanan hastalarda botoks ertelenir. Magnezyum içeren takviyeler de teorik olarak etkiyi uzatabilir, ancak klinik önemi düşüktür.
Klinik not: Kliniğimdeki ilk randevunun neredeyse yarısı, "ne yapalım" değil "ne yapmayalım" konuşmasıdır. Hasta öyküsü detaylı alınmadan iğne tutulmaz. "Acele edelim, iki dakikada olur" cümlesi duyduğunuz klinikten çıkın.
Yaş sınırları — çok genç ve çok yaşlı
Botoks için alt yaş sınırı Türkiye'de 18'dir. Ancak klinik olarak 18-20 yaş aralığında kozmetik botoks nadirdir; bu yaşta dinamik çizgi bile henüz oturmamıştır. "Preventif botoks" kavramı sosyal medyada moda olsa da bilimsel dayanağı incedir — 25 yaşından önce elin değmesi, ifade kaslarının normal gelişimini bile bozabilir. Benim kliniğimde 25 öncesi estetik botoks neredeyse hiç uygulanmaz; terleme (hiperhidroz) gibi medikal endikasyonlar ise yaşa bakılmaksızın değerlendirilir.
Üst yaş sınırı yoktur ama 65 sonrası yaklaşım farklılaşır. Kas yapısı ince, cilt gevşek olduğu için dozlar düşük tutulur, statik çizgi beklentisi yönetilir. 70'li yaşlarda botoks tek başına anlamlı sonuç vermeyebilir; cihaz/lazer/iplik destekli plan daha doğrudur.
Önceki bölüm
Botoksun Tıbbi Tarihi ve Güvenlik OnaylarıSonraki bölüm
İlk Muayene Randevusunda Ne Konuşulur?