Primer ve sekonder hiperhidroz
Hiperhidroz, termoregülasyon ihtiyacının çok üzerinde terleme olarak tanımlanır. İki ana tiple ayrılır: primer (idiopatik, sebebi belirsiz) ve sekonder (başka bir hastalığa bağlı). Primer hiperhidroz genellikle genç yaşlarda başlar, simetrik ve bölgeseldir (koltukaltı, el, ayak, yüz), ailesel öykü sık görülür. Sekonder hiperhidroz genelleşmiş terleme, gece terlemesi ve başka semptomlarla birlikte olur; tiroid, diyabet, enfeksiyon, ilaç yan etkisi gibi nedenler araştırılır.
Botoks primer hiperhidroz için etkilidir. Sekonder hiperhidrozda önce altta yatan hastalık tedavi edilir; ondan sonra kalan semptom için botoks değerlendirilir.
Etki mekanizması
Ter bezleri de, mimik kasları gibi, asetilkolin sinyaliyle çalışır. Botoks sinir ucundaki asetilkolin salınımını bloke ettiği için ter bezinin uyarılmasını durdurur. Kas değil beze ulaşan sinyal susturulmuş olur. Ter bezi yok olmaz, sadece haber almaz; bu yüzden etki geri dönüşümlüdür ve 6-9 ay kadar sürer.
Kliniğimdeki hastaların hiperhidroz tedavisi sonrası en sık ifadesi "tişörtlerimi atmadan giymeye başladım" olur. Sosyal yaşamda davranış değişikliği çok belirgindir — koyu renk zorunluluğu, el sıkışmaktan kaçınma, kol kaldırmaktan çekinme gibi günlük kısıtlamalar ortadan kalkar.
Günlük yaşam (tedavi öncesi)
- Koyu renk ve kalın kumaşa mecburiyet
- Gün içinde kıyafet değiştirme
- El sıkışmaktan kaçınma
- Toplantı öncesi tuvalete mecburen gitme
- Kötü koku kaygısı ve yoğun deodorant kullanımı
Günlük yaşam (tedavi sonrası)
- Açık renk ve ince kumaş rahatlığı
- Gün boyu tek kıyafet
- El sıkışmayı normalleştirme
- Spor sonrası ter kontrolünde kolaylık
- Doğal koku dengesi
Uygulama tekniği
Koltukaltı: her taraf 50 ünite (toplam 100 ünite) yaklaşık 20-30 noktaya yayılarak uygulanır. İyot-nişasta (Minor testi) ile terleyen alan önce haritalanır. İğne yüzeyseldir, dermis-subkutan sınırına yerleştirilir. El içi uygulaması daha ağrılıdır; lokal anestezi blokları veya topikal anestezi ile uygulanır. Ayak tabanı benzer şekildedir.
Alın uygulaması daha dikkat ister: frontalis kasına yayılım kaş düşmesi yapabilir. Bu yüzden enjeksiyonlar çok yüzeysel ve küçük dozda (toplam 15-25 ünite) yapılır.
Etki süresi ve tekrar
Etki 3-7 günde başlar, 2 hafta sonra tam oturur. Sonuç 6-9 ay sürer; bazı hastalarda 12 aya kadar uzayabilir. Yılda 1-2 tekrar yeterlidir. Tekrarlayan tedavilerde ter bezi yenilenme hızı değişmez — yani "artık daha az gerekecek" diye bir durum yoktur; ancak hasta takvimini iyi öğrenir ve önden planlar (yaz öncesi, önemli etkinlikler öncesi).
Hiperhidroz tedavisi Türkiye'de özel sağlık sigortaları tarafından bazen kısmen karşılanır. Ciddi etkisi olan hastalarda hekim raporu ve tıbbi gerekçeyle başvuru mantıklıdır.