Hormonen, Menopauze en Huid: De Taal van Oestrogeentekort

Oestrogeen en huid

Huidcellen – met name fibroblasten, keratinocyten, melanocyten – dragen oestrogeenreceptoren. Oestrogeen stimuleert fibroblasten tot de productie van collageen en hyaluronzuur. Huid dikte, vochtretentiecapaciteit en elasticiteit variëren gedurende het leven afhankelijk van oestrogeen. Tijdens de perimenopauze (5-10 jaar vóór de menopauze) nemen oestrogeenschommelingen toe; na de menopauze dalen ze snel en permanent.

Klinisch beeld van de menopauzale huid

Vier typische veranderingen worden waargenomen in de menopauzale huid: (1) collageenverlies (tot 30% in de eerste 5 jaar); (2) droogheid – HA-productie daalt, TEWL neemt toe; (3) verlies van elasticiteit – vooral het gezichtsovaal wordt zachter; (4) pigmentatieveranderingen – melasma-achtige vlekken kunnen prominenter worden.

Bovendien treden in deze periode ook veranderingen op in de slijmvliezen – vaginale atrofie, droge ogen. Dit zijn onderwerpen die ook door niet-dermatologische specialismen worden behandeld.

HRT-besluit

HRT (hormoonvervangende therapie) werd na 2002 grotendeels verminderd met de publicatie van de WHI-studie. Latere herbeoordeling van de gegevens toonde echter aan dat met name vroege menopauze (rond 50 jaar) en snel gestarte HRT een positief effect hadden op het cardiovasculaire risico en een zeer beperkt effect op het kankerrisico. Consensusrapporten van 2022-2024 hebben HRT gedeeltelijk gerehabiliteerd.

Het HRT-besluit wordt genomen in overleg met een gynaecoloog of endocrinoloog; een esthetisch arts kan dit besluit niet alleen nemen. Maar vanuit het oogpunt van aanvullende esthetische zorg wordt waargenomen dat de huidrespons sneller is bij patiënten die HRT gebruiken. Bij patiënten die geen HRT gebruiken, zijn topische oestrogene crèmes (met fyto-oestrogenen) een alternatieve benadering.